Van actie naar ambitie

Binnen de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) vraagt de verduurzaming van voeding om professioneel opdrachtgeverschap, maatwerk en samenwerking. DJI en Sodexo werken daarbij bewust samen aan strategische doelen op het gebied van duurzaamheid en sociale kansen. Ze laten zien hoe je dit stap voor stap vertaalt naar de praktijk in een complexe omgeving.

Duurzamer eten is voor veel organisaties een opgave. Binnen DJI krijgt die opgave extra betekenis: voeding raakt aan zorgplicht, veiligheid, wet- en regelgeving en het dagelijks functioneren binnen de inrichting. Tegelijkertijd biedt voeding juist hier kansen om structureel bij te dragen aan duurzaamheid, gezondheid en sociale impact.

Sodexo verzorgt binnen een van de drie kavels van DJI ontbijt, lunch en avondeten voor gedetineerden in vijf penitentiaire inrichtingen in Noord-Nederland. Alleen in Veenhuizen wordt ook op locatie gekookt, samen met gedetineerden. De samenwerking tussen DJI en Sodexo gaat terug tot 1995; het huidige contract is van kracht sinds 2022. Annemieke van der Plaat (account director en verantwoordelijk voor DJI bij Sodexo), Ella Sterk (contractmanager bij DJI) en Wolter van der Vlist (adviseur duurzaamheid bij DJI) delen hun ervaringen met de samenwerking.

Wie kijkt naar het voedingscontract, ziet al snel dat een uniforme aanpak niet volstaat. “Onze locaties verschillen sterk van elkaar,” zegt Wolter. “In doelgroep, logistiek en dagelijkse dynamiek. Dat vraagt om maatwerk, zonder de gezamenlijke koers uit het oog te verliezen.” De verschillen tussen de penitentiaire inrichtingen zijn groot: van locaties waar centraal wordt gekookt tot inrichtingen waar gedetineerden zelf hun maaltijden bereiden. Het contract is daarom ingericht met duidelijke kaders, die tegelijkertijd flexibiliteit mogelijk maken op locatieniveau. Ella licht toe: “Onze rol is om de rode draad te bewaken. We spreken met Sodexo over KPI’s, over wat er speelt op de locaties, maar vooral over onze gezamenlijke doelstellingen.” Annemieke vult aan: “Juist deze manier van samenwerken past bij hoe Sodexo naar duurzaamheid kijkt. Niet als los project, maar als onderdeel van de afspraken die je samen maakt.”

In het contract zijn KPI’s vastgelegd op het gebied van onder andere duurzaamheid en social return. Niet als doel op zich, maar als stuurinstrument. “Ze helpen om voortgang inzichtelijk te maken en het gesprek te voeren,” aldus Ella. “Het gaat niet om afvinken, maar om gezamenlijke doelstellingen te behalen.” Zo’n benadering past bij professioneel opdrachtgeverschap, benadrukt Wolter: “Je wilt voorkomen dat de focus uitsluitend op afzonderlijke KPI’s ligt, het gaat juist om de concrete resultaten: een duurzamer voedselaanbod, minder voedselverspilling en meer sociale impact.”

Binnen DJI valt voeding onder de zorgplicht, wat vraagt om duidelijke afspraken over samenstelling, hoeveelheden en kwaliteit van het eten. Tegelijkertijd biedt het contract ruimte om binnen die kaders keuzes te maken, zolang het basisaanbod volgens de richtlijnen beschikbaar blijft. Stakeholders daarbij betrekken is cruciaal. Annemieke: “We overleggen continu met locaties, (plaatsvervangend) gevangenisdirecteuren en de lokale Gedetineerdencommissie. Zo creëren we draagvlak en voeren we veranderingen zorgvuldig door. Ook medewerkers binnen de penitentiaire inrichtingen nemen we hierin mee. Daarom is uitleg over het contract en de achterliggende keuzes een vast onderdeel van de samenwerking.”

Toen Annemieke in 2024 startte in haar rol, lag de focus eerst op inzicht en een basis leggen met betrouwbare data. Nu zijn de duurzaamheidsdata op orde. Ze laten zien dat de afgesproken verhouding tussen dierlijke en plantaardige eiwitten wordt gehaald, in lijn met de ambitie voor 2030. Ruimte voor verdere stappen dus, waaronder de introductie van een vernieuwd CSR-dashboard: de Impactmonitor Food. 

“De Impactmonitor Food biedt straks ook alternatieven voor producten met een hogere milieu-impact. Zo kunnen we gerichter sturen op de eiwittransitie en samen vervolgstappen zetten”, legt Annemieke uit. Intussen is Sodexo gestart met het parallel draaien van het huidige en nieuwe dashboard. Voor deze stap richting meer plantaardige voeding en beter inzicht in de eiwittransitie, werken DJI en Sodexo samen met ketenpartners zoals De Buurman en Eetgemak Groep. Zij dragen bij aan een duurzamer assortiment en meer verschillende plantaardige en hybride maaltijden. Annemieke: ”Zo kunnen we duurzaamheidsambities vertalen naar de dagelijkse praktijk op locatie.”

Een menu met een groter aandeel plantaardige eiwitten, in lijn met landelijke voedingsrichtlijnen en eigen duurzaamheidsdoelstellingen. Daar wil DJI naartoe en dat vraagt om zorgvuldigheid. Wolter: “Het gaat nadrukkelijk niet om het uitsluiten van vlees. Het is een geleidelijke verschuiving binnen de richtlijnen van de Schijf van Vijf. Acceptatie van meer plantaardig aanbod blijkt sterk samen te hangen met presentatie en beleving. Herkenbaar, smakelijk en passend bij de doelgroep, werkt het best. Daarom werken we met receptontwikkeling, proeverijen en kookworkshops, waarin gedetineerden kennismaken met gevarieerde en voedzame alternatieven.”

Een belangrijk onderdeel van de samenwerking is het versterken van voedselvaardigheden. In Veenhuizen werken gedetineerden mee in de keuken en kunnen ze kookworkshops volgen. Via officiële certificering doen zij vaardigheden op die ook buiten detentie van waarde zijn. Daarnaast werkt Sodexo samen met partners als Tempo-Team aan begeleiding richting werk na detentie. Deze trajecten vragen maatwerk en nauwe afstemming met DJI-locaties en casemanagers, en passen binnen de gezamenlijke ambitie om social return structureel te borgen in het contract.

Nu de basis staat, verschuift de aandacht naar verdieping: lokale samenwerkingen, kortere ketens en verdere verduurzaming van het assortiment. Zo ook de lokale teelt in de omgeving van Veenhuizen. Daar wordt onder meer prei verbouwd op een boerderij waar mensen met afstand tot de arbeidsmarkt werken. Producten vinden zo via ketenpartners als De Buurman hun weg naar de inrichtingen. Ella: “Juist dit soort praktische oplossingen laten zien hoe je met schaal en samenwerking binnen het contract lokaal kunt werken én structureel verduurzamen.”

Goede voeding draagt bij aan gezondheid, welzijn en een stabiel leefklimaat binnen de inrichting. Wolter: “Voeding doet meer dan voorzien in een basisbehoefte. Het kan bijdragen aan structuur, vaardigheden en perspectief voor de toekomst.” De gezamenlijke aanpak van DJI en Sodexo laat zien hoe je ook in een complexe context duurzame ambities vertaalt naar werkbare oplossingen.